Сәнәгать күзлегеннән караганда, хушбуй матдәнең очучан ароматының тәмен көйләү өчен кулланыла, аның чыганагы ике категориягә бүленә: берсе - "табигый тәм", үсемлекләрдән, хайваннардан, микроб материалларыннан "физик ысул" экстрактыннан ясалган хушбуй матдәләре; берсе - "синтетик хушбуй", ул кайбер "дистиллят"лардан һәм кислота, селте, тоз һәм нефть һәм күмер кебек минераль компонентлардан химик эшкәртү һәм эшкәртү аша алынган башка химик матдәләрдән ясала. Соңгы елларда табигый тәмләткечләргә зур ихтыяҗ туды һәм бәяләр кискен артты, ләкин табигый тәмләткечләр чыннан да синтетик тәмләткечләрдән яхшыракмы?
Табигый тәмләткечләр хайван тәмләткечләренә һәм үсемлек тәмләткечләренә бүленә: хайван тәмләткечләре, нигездә, дүрт төргә бүленә: мускус, циветта, кастореум һәм амбра; үсемлек тәмләткечләре - хуш исле үсемлекләрнең чәчәкләреннән, яфракларыннан, ботакларыннан, сабакларыннан, җимешләреннән һ.б. алынган органик катнашма. Синтетик тәмләткечләр ярымсинтетик һәм тулы синтетик тәмләткечләргә ия: химик реакциядән соң тәмләткечләрнең структурасын үзгәртү өчен табигый компонент куллану ярымсинтетик тәмләткечләр, синтетик төп химик чимал куллану тулы синтетик тәмләткечләр дип атала. Функциональ төркемнәр классификациясе буенча, синтетик хуш исләрне эфир хуш исләренә (дифенил эфиры, анизол һ.б.), альдегид-кетон хуш исләренә (мускетон, циклопентадеканон һ.б.), лактон хуш исләренә (изоамил ацетат, амил бутират һ.б.), спирт хуш исләренә (майлы спирт, хуш исле спирт, терпеноид спирты һ.б.) һ.б. бүлергә мөмкин.
Иртә тәмнәрне табигый тәмләткечләр белән генә әзерләргә мөмкин, синтетик тәмләткечләр барлыкка килгәннән соң, парфюмерлар теләсә кайсы вакытта төрле тәмләткечләр әзерли алалар. Сәнәгать хезмәткәрләре һәм кулланучылар өчен төп мәсьәлә - тәмләткечләрнең тотрыклылыгы һәм куркынычсызлыгы. Табигый тәмләткечләр һәрвакытта да куркынычсыз түгел, ә синтетик тәмләткечләр һәрвакытта да куркынычсыз түгел. Тәмнең тотрыклылыгы, нигездә, ике аспектта чагыла: беренчедән, аларның хуш исе яки тәме буенча тотрыклылыгы; икенчедән, үзендә яки продуктта физик һәм химик үзлекләрнең тотрыклылыгы; куркынычсызлык дигән сүз авыз аша агулылык, тире агулылыгы, тире һәм күзләргә ярсыту булу-булмавын, тире белән контактта аллергик булу-булмавын, фотосизгерлек белән агулану һәм тире фотосизгерлеге булу-булмавын аңлата.
Тәмләткечләргә килгәндә, табигый тәмләткечләр - катлаулы катнашма, чыгышы һәм һава торышы кебек факторлар тәэсир итә, алар составы һәм хуш исе буенча тотрыклы түгел, һәм еш кына төрле кушылмаларны үз эченә ала. Ароматның составы бик катлаулы, һәм химия һәм биотехнологиянең хәзерге дәрәҗәсе белән аның хуш ис компонентларын тулысынча төгәл анализлау һәм аңлау авыр, һәм кеше организмына йогынтысын аңлау җиңел түгел. Бу куркынычларның кайберләре безгә билгеле түгел; синтетик тәмләткечләрнең составы ачык, тиешле биологик экспериментлар үткәрергә мөмкин, куркынычсыз кулланырга мөмкин, һәм хуш ис тотрыклы, һәм өстәлгән продуктның хуш исе дә тотрыклы булырга мөмкин, бу безгә куллануда уңайлылык бирә.
Калдык эреткечләргә килгәндә, синтетик хушбуйлар табигый хушбуйлар белән бер үк. Табигый тәмләткечләр дә экстракция процессында эреткечләр таләп итә. Синтез процессында эреткечне куркынычсыз диапазонда эреткечне сайлау һәм аны чыгару аша контрольдә тотарга мөмкин.
Күпчелек табигый тәмләткечләр һәм ароматизаторлар синтетик тәмләткечләргә һәм ароматизаторларга караганда кыйммәтрәк, ләкин бу турыдан-туры куркынычсызлык белән бәйле түгел, һәм кайбер синтетик тәмләткечләр хәтта табигый тәмләткечләргә караганда кыйммәтрәк тә. Кешеләр табигый тәмләткечләр яхшырак дип уйлыйлар, кайвакыт табигый хуш исләр кешеләрне күңеллерәк иткәнгә, һәм табигый тәмләткечләрдәге кайбер микроэлементлар тәҗрибәгә сизелерлек аермалар китерергә мөмкин. Табигый булмаган тәмләткечләр яхшы, синтетик тәмләткечләр яхшы түгел, әгәр кагыйдәләр һәм стандартлар кысаларында куллану куркынычсыз булса, һәм фәнни яктан караганда, синтетик тәмләткечләр хәзерге этапта контрольдә тотыла торган, куркынычсызрак, җәмәгать куллануы өчен яраклырак.
Бастырылган вакыты: 2024 елның 27 феврале